Najżyczliwsza zasada na początek jest prosta: nie dodawaj informacji o żyjącej osobie do wspólnego drzewa genealogicznego, zbioru zdjęć ani pliku z opowieściami, dopóki nie wiesz, co ta osoba chce udostępniać. Wartościowe rodzinne archiwum może się rozwijać, a jednocześnie każda osoba może sama zdecydować, jak bardzo chce być widoczna. „Nie”, „jeszcze nie” i „proszę, pomińcie to” to odpowiedzi, które należy przyjąć.
Zacznij od mniejszej obietnicy
Zamiast pytać: „Czy mogę umieścić cię w drzewie genealogicznym?”, opisz jeden konkretny sposób wykorzystania informacji. Możesz zapytać kuzyna, czy zgadza się, by jego imię i pokrewieństwo pojawiły się w prywatnej roboczej wersji, albo ciocię, czy pozwala udostępnić jedno zdjęcie z dzieciństwa podczas rodzinnego spotkania. Na konkretne, sformułowane prostym językiem pytanie łatwiej odpowiedzieć po namyśle.
W przypadku nagrywanej rozmowy świadoma zgoda oznacza, że uczestnik przed wyrażeniem zgody rozumie cel projektu, prawdopodobne sposoby wykorzystania i przechowywania materiału oraz możliwe skutki udziału. 2 Podobnie profesjonalne wytyczne dotyczące historii mówionej zalecają, by przed rozpoczęciem nagrania wyjaśnić, na czym polega nagrywanie, proces weryfikacji, sposób archiwizacji i udostępniania oraz możliwe zastosowania materiału. 1
Stosuj tę samą zasadę w rodzinnym projekcie: powiedz, kto może zobaczyć materiał teraz i w przyszłości oraz czy może on zostać przekazany dalej. Rozmowa przy kuchennym stole nie oznacza zgody na każde przyszłe wykorzystanie.
Zanim udostępnisz, rozdziel materiały
Drzewo genealogiczne często łączy różne rodzaje informacji. Wyraźne rozdzielenie ich zapobiega temu, by zapamiętana opowieść wyglądała na potwierdzony fakt, a także ułatwia podejmowanie decyzji dotyczących zgody.
Oznacz materiał badawczy źródłem i datą, na przykład podając, że pochodzi z aktu, ogłoszenia prasowego lub listu. Oznacz opowieść ustną, zapisując, kto ją przekazał i kiedy, ale nie przedstawiaj jej jako ustalonego faktu. Pytanie bez odpowiedzi pozostaw pytaniem: „Czy to była ta sama Margaret, która przeprowadziła się do Leeds?”. To wyraz szacunku zarówno dla historii, jak i dla osób, które nie chcą, by wstępnie ustalone powiązanie przedstawiano jako pewnik.
W przypadku żyjących osób rozważ 4 odrębne kategorie zamiast jednego dużego „profilu”. Imiona i pokrewieństwo mogą być przydatne. Zdjęcia mogą pokazywać twarz, dzieci, dom lub codzienne życie. Dane kontaktowe powinny znaleźć się w osobnym, dobrowolnym wykazie, a nie w szeroko rozpowszechnianych notatkach. Wrażliwe opowieści mogą dotyczyć adopcji, zerwanych więzi, pieniędzy, zdrowia, tożsamości, uzależnienia, przemocy, problemów prawnych lub trudnej relacji. Informacja może być ważna dla osoby, która ją opowiada, a mimo to nie nadawać się do rodzinnego archiwum.
Ustalaj granice z każdą osobą z osobna
Unikaj założenia, że „wszyscy w rodzinie zgadzają się na udostępnianie”. Jedna siostra może chętnie udostępnić album ze zdjęciami, ale nie życzyć sobie podawania daty urodzenia. Ktoś inny może zgodzić się na umieszczenie go w spisie, a odmówić udostępniania jakichkolwiek zdjęć. Jeszcze inna osoba może w ogóle nie chcieć się w nim znaleźć. Żaden współtwórca nie ma obowiązku przekazywać projektu opowieści, zdjęcia ani danych kontaktowych.
Oral History Association zaleca, by rozmówcy mogli odmówić rozmowy na określone tematy i ograniczyć dostęp do wywiadu; wskazuje też, że w pewnych okolicznościach odpowiednim rozwiązaniem może być pseudonim. 1 W rodzinnym projekcie praktycznym odpowiednikiem może być inicjał, wpis podający tylko pokrewieństwo, opis bez nazwiska albo brak wpisu.
Zapytaj ponownie, gdy zmienia się grono odbiorców. Zgoda na pokazanie zdjęcia bliskim krewnym podczas urodzinowego lunchu nie oznacza automatycznie zgody na umieszczenie go w drukowanej broszurze, wysłanie w e-mailu grupowym, opublikowanie w publicznym poście czy przesłanie kopii poza rodzinę. Jeśli opowieść wymienia kilka żyjących osób, zapytaj o zdanie te, z którymi można rozsądnie nawiązać kontakt, albo usuń dane pozwalające je zidentyfikować i zachowaj opowieść w prywatnym zbiorze.
Skorzystaj z tej jednostronicowej karty granic udostępniania
Wypełnij osobną kartę dla każdej osoby, zdjęcia, wywiadu lub wrażliwej opowieści. Przechowuj ją razem z danym materiałem albo w prostym pliku z rodzinnymi notatkami. To pomoc w rozmowie, a nie formularz prawny.
Karta granic udostępniania
- Osoba lub materiał: ______________________________
- Na co zgadzam się w materiale: imię / pokrewieństwo / zdjęcie / krótka wspomnienie / inne: ______________________________
- Kto może zobaczyć materiał teraz: tylko ja / wskazani krewni / spotkanie rodzinne / inne: ______________________________
- Czego nie należy uwzględniać: adresu / numeru telefonu lub adresu e-mail / dokładnych dat / dzieci / wrażliwej opowieści / inne: ______________________________
- Czy można zrobić kopię, wydrukować materiał lub przekazać go dalej? nie / najpierw zapytaj mnie / tak, do: ______________________________
- Czy chcesz wcześniej sprawdzić treść lub zdjęcie? tak / nie
- Komu powiedzieć, jeśli zmienisz zdanie? ______________________________
- Uzgodniono wspólnie dnia: ______________________________
Krótka wiadomość może ułatwić zadanie pytania: „Przygotowuję rodzinne archiwum dla krewnych, którzy chcą wziąć udział. Mam zdjęcie i krótką notatkę o tobie. Czy zgadzasz się, żebym udostępnił(a) je [wskazanym osobom]? Możesz powiedzieć tak, nie albo poprosić o wcześniejsze pokazanie materiału. Jeśli wolisz, pominę go”.
Zapisz odpowiedź i ustalone grono odbiorców, zamiast polegać na pamięci. Boston Public Library zauważa, że zgodę można udokumentować nagranym oświadczeniem lub podpisanym formularzem; w niewielkim projekcie równie pomocny może być datowany e-mail albo notatka rodzinna, które pozwolą jasno przypomnieć sobie ustalenia. 2
Szczególnie uważnie obchodź się ze zdjęciami i danymi kontaktowymi
Zanim udostępnisz zdjęcie, zwróć uwagę nie tylko na główną osobę. Czy widać na nim inne żyjące osoby? Czy tło pokazuje dom, szkołę, miejsce pracy, tablicę rejestracyjną samochodu albo prywatną chwilę? Czy podpis ujawnia więcej, niż osoby na zdjęciu chciałyby udostępnić? Zdjęcie może być wspaniałym elementem rodzinnego archiwum, a jednocześnie nadawać się do pokazania wyłącznie niewielkiemu, uzgodnionemu gronu.
Przechowuj numery telefonów, adresy pocztowe, adresy e-mail i nazwy użytkowników w mediach społecznościowych na osobnej liście kontaktów, do której każdy dołącza dobrowolnie. Zapewnij krewnym możliwość aktualizacji lub usunięcia własnych danych. Nie używaj drzewa genealogicznego jako nieformalnej książki adresowej tylko dlatego, że ktoś kiedyś podał numer.
W przypadku wrażliwej opowieści zapytaj, czy dana osoba w ogóle chce, by ją zapisywać. Jeśli tak, uzgodnijcie treść, grono odbiorców i to, czy chce ją wcześniej sprawdzić. Profesjonalne wytyczne przypominają też osobom, które będą korzystać z materiału w przyszłości, by zachowywały perspektywę narratora i pamiętały, że relacja ustna jest subiektywna; gdy to możliwe, należy też weryfikować stwierdzenia przedstawiane jako fakty. 1
Pozostaw możliwość zmiany decyzji o dostępie
Preferencje mogą się zmienić po rozwodzie, przeprowadzce, śmierci bliskiej osoby, rozpoczęciu nowej pracy albo po prostu wskutek zmiany zdania. Ustal dogodny termin ponownego sprawdzenia, na przykład przed kolejnym spotkaniem rodzinnym lub przy aktualizacji drzewa. Jeśli ktoś poprosi o wycofanie materiału z przyszłego udostępniania, zareaguj szybko i potwierdź, co możesz zmienić. Uczciwie zaznacz, że nie zawsze da się odzyskać kopie, które już przekazano innym, i nie obiecuj, że jakakolwiek wersja online lub drukowana pozostanie prywatna albo zniknie z każdego miejsca.
Pełne rodzinne archiwum nie musi być kompletne. Powinno rzetelnie oznaczać materiały, ostrożnie traktować żyjące osoby i przyjmować współtwórców, którzy wybierają różne granice. Celem nie jest zebranie wszystkich szczegółów, lecz pozostawienie krewnym przestrzeni, by uczestniczyli na własnych warunkach.
Opcjonalny następny krok: Jeśli chcesz znaleźć miejsce do rozwijania wspólnego projektu drzewa genealogicznego, zobacz Drzewo genealogiczne MemContinuity.
