Nodig mensen uit alsof je een deur voor ze openzet, niet alsof je ze een taak geeft. Vertel wat bruikbaar zou zijn, bied een paar kleine manieren aan om te helpen en maak duidelijk dat “nee, nu even niet” een prima antwoord is. Een stamboom wordt waardevoller door bijdragen die mensen vrijwillig leveren, niet doordat je elke verwant overhaalt om mee te doen.
Begin met een concrete, vriendelijke vraag
Een algemeen bericht als “Stuur alsjeblieft alles wat je over de familie weet” kan groot, vaag of emotioneel veeleisend aanvoelen. Een kleinere uitnodiging is makkelijker te overwegen: “Zou je willen helpen de mensen op deze ene foto te identificeren?” of “Weet je nog hoe opa’s eerste baan heette?”
Geef een reden voor je vraag, maar houd die bescheiden. Je kunt zeggen dat je probeert een foto te plaatsen, een datum in een oud document te bevestigen of het verhaal achter een vertrouwd voorwerp te bewaren. Zo begrijpt een verwant waarom diens kennis ertoe doet, zonder dat het lijkt alsof diegene verantwoordelijk is voor het voltooien van de familiegeschiedenis.
Het helpt ook om uit te leggen wat er daarna gebeurt. Professionele richtlijnen voor mondelinge geschiedenis raden aan om vóór het opnemen het doel van het project, het proces, mogelijke toepassingen, de afspraken over inzage en de verwachtingen van de verteller toe te lichten. Ze erkennen ook dat iemand onderwerpen kan weigeren of beperkingen aan de toegang kan vragen. 1 Diezelfde rustige duidelijkheid is nuttig voor een kort familiebericht, ook als je geen formeel interview plant.
Bied keuzes die bij verschillende mensen passen
Niet iedereen heeft evenveel tijd, belangstelling of herinneringen, of voelt zich even prettig met technologie. Sommige verwanten praten graag lang; anderen beantwoorden liever één vraag per telefoon. Iemand heeft misschien een doos met papieren, maar wil die niet uitzoeken. Een ander weet misschien veel, maar wil die informatie liever privé houden. Dat zijn verschillende manieren om mee te doen, geen mislukkingen om mee te doen.
Bied mogelijkheden in plaats van één verzoek. Een verwant kan bijvoorbeeld kiezen om:
- gezichten, plaatsen of datums op één afbeelding te identificeren;
- een kort spraakbericht of een geliefde familie-uitdrukking te delen;
- één document uit te lenen of te fotograferen, terwijl diegene het origineel houdt;
- een naam, datum, spelling of familierelatie te corrigeren;
- één persoon voor te stellen aan wie je hierna iets kunt vragen; of
- gewoon te zeggen dat diegene liever geen bijdrage levert.
Houd de eerste stap bewust klein. “Zou je één foto willen uitkiezen?” is vriendelijker dan iemand vragen een hele familietak door te nemen. Als diegene later meer aanbiedt, verwelkom dat dan. Zo niet, bedank diegene voor het antwoord.
Gebruik deze controlelijst voordat je de uitnodiging verstuurt
Deze korte controle maakt een uitnodiging duidelijk zonder die formeel of zwaar te maken:
- Noem één kleine bijdrage. Vraag naar één foto, één feit, één verhaal of één persoon.
- Geef aan hoeveel tijd het ongeveer kost. “Een telefoontje van 5 minuten is al genoeg” vermindert het gevoel van verplichting.
- Bied meer dan één manier om te reageren. Laat diegene antwoorden per telefoon, bericht, e-mail, post of persoonlijk, als dat bij je familie past.
- Leg de grenzen uit. Vertel of je alleen een privénotitie maakt, een gesprek opneemt of een samenvatting met verwanten wilt delen. Ga er niet van uit dat je toestemming hebt om een verhaal, afbeelding of detail over een levend persoon door te geven.
- Maak afzien eenvoudig. Een zin als “Het is helemaal prima als je liever niet meedoet” geeft mensen de ruimte om vrij te beslissen.
- Stel hoogstens één vervolgvraag. Als je geen antwoord krijgt, laat de uitnodiging dan rusten. Een later, niet-gerelateerd gesprek kan een prettiger opening bieden.
Bij opgenomen verhalen is toestemming betekenisvoller wanneer iemand het doel en de mogelijke uitkomsten van het project begrijpt, waaronder hoe een opname kan worden gebruikt of bewaard. De Boston Public Library merkt op dat toestemming kan worden vastgelegd met een opgenomen verklaring of een toestemmings- en vrijwaringsformulier; hun voorbeelden zijn geen juridisch advies. 3 Voor een eenvoudig familieproject is het belangrijk om het plan vóór de opname samen door te nemen en het antwoord te respecteren.
Een bericht dat je kunt aanpassen
Hallo [naam], ik ben rustig bezig een familiegeschiedenis samen te stellen waar we in de loop van de tijd op kunnen terugvallen. Ik kwam deze [foto/dit document/deze vraag] tegen en dacht dat je er misschien iets over weet. Als je ervoor voelt: zou je me willen vertellen wie je herkent of één herinnering willen delen? Een kort antwoord, een telefoontje of helemaal geen antwoord is ook prima.
Ik ga zorgvuldig om met alles wat je over levende mensen deelt. Voordat ik een verhaal verder vertel, opneem of breder deel, vraag ik je wat voor jou prettig voelt. Er is geen deadline en je hoeft geen papieren op te zoeken, tenzij je dat zelf wilt.
Pas de laatste alinea aan zodat die overeenkomt met wat je daadwerkelijk kunt doen. Als een verwant niet wil dat een naam, afbeelding, adres of persoonlijk detail wordt doorgegeven, probeer diegene dan niet van die grens af te brengen. De ethische code van de Association of Professional Genealogists roept op tot het beschermen van informatie over levende mensen, het bewaren van vertrouwelijkheid en het verkrijgen van geïnformeerde toestemming voordat informatie wordt gebruikt of openbaar gedeeld. 2
Houd documenten, verhalen en vragen gescheiden
Een vriendelijke uitnodiging mag niemand het gevoel geven dat diens herinnering een betwist feit moet beslechten. Noteer een verhaal dat een verwant deelt als diens herinnering en vermeld, als diegene dat wil, de datum en omstandigheden waarin het verhaal werd verteld. Houd onderzoeksdocumenten, mondelinge verhalen en onbeantwoorde vragen van elkaar gescheiden. Een officiële geboorteakte kan bijvoorbeeld een datum ondersteunen, terwijl de herinnering van een tante kan vertellen waarom een gezin verhuisde of welke bijnaam iemand gebruikte.
Dat onderscheid doet recht aan beide soorten bijdragen. Richtlijnen voor mondelinge geschiedenis vragen gebruikers om het subjectieve karakter van een interview te erkennen en informatie die als feit wordt gepresenteerd waar mogelijk te verifiëren. 1 Als 2 versies verschillen, kun je ze allebei respectvol bewaren in plaats van meteen te beslissen welke verwant “gelijk” heeft. Een behulpzame notitie kan luiden: “Twee familieherinneringen verschillen; er is nog geen ondersteunend document gevonden.”
Laat ruimte voor stilte en veranderende inzichten
Sommige onderwerpen roepen verdriet, onenigheid, vervreemding of een behoefte aan privacy op. Gebruik de stamboom niet als reden om die onderwerpen opnieuw aan te snijden. Bedank iemand die afziet van deelname en ga verder zonder om uitleg te vragen. Afzien is een geldige bijdrage aan de grenzen van het project.
Mensen kunnen ook van gedachten veranderen. Iemand die vandaag nee zegt tegen een opgenomen gesprek, stuurt later misschien een foto of beantwoordt één vraag. Laat de relatie warmer achter dan je die aantrof. Het doel is niet om elk detail te verzamelen, maar om een respectvolle weg te bieden waarlangs mensen vrij kunnen kiezen wat ze delen.
Als je vrijblijvend een plek wilt bezoeken om een stamboomproject te verkennen, ga dan naar MemContinuity’s Family Tree.
