Dzień potrafi wypełnić się obowiązkami, zanim na dobre się zacznie: posiłek, telefon, recepta do odebrania, kolejny formularz. Wieczorem może nie być jasnej chwili, w której przestajesz się opiekować i zaczynasz robić coś dla siebie. Nawet pranie zdaje się mieć własny dział administracyjny.
Opieka nad kimś może być jednocześnie ważna i męcząca. Potrzeba przerwy nie mówi nic o tym, jak bardzo kochasz tę osobę. Może po prostu oznaczać, że organizacja opieki wymaga większego wsparcia, niż może zapewnić jedna osoba.
Zauważ obciążenie, ale nie próbuj stawiać diagnozy
Wyczerpanie nie zawsze daje o sobie znać w oczywisty sposób. Możesz źle sypiać, czuć się bardziej niecierpliwie niż zwykle, tracić zainteresowanie tym, co sprawia Ci przyjemność, albo mieć trudności z podejmowaniem decyzji. Możesz przez większość czasu się martwić, czuć samotność albo wciąż odkładać własne wizyty. Amerykański Narodowy Instytut ds. Starzenia się opisuje te i inne możliwe oznaki stresu związanego z opieką.
Takie oznaki są powodem, by zwrócić na siebie uwagę, a nie diagnozą. Zmęczenie i zmiany nastroju mogą mieć wiele przyczyn, w tym schorzenia, które same w sobie wymagają uwagi. Poradnik NHS dotyczący zmęczenia odradza samodzielne stawianie diagnozy i zaleca konsultację z lekarzem, jeśli zmęczenie utrudnia codzienne życie, utrzymuje się bez wyjaśnionej przyczyny albo towarzyszą mu inne objawy.
Warto zadać sobie pytanie: która część dnia jest najtrudniejsza do udźwignięcia? Może chodzi o przerywany sen, podnoszenie bez wystarczającej pomocy, organizowanie wizyt albo to, że nigdy nie możesz wyjść. Nazwanie źródła presji ułatwia poproszenie o takie wsparcie, które naprawdę pomoże.
Wybierz przerwę, której potrzebujesz
Opieka zastępcza to czas, gdy ktoś inny zapewnia potrzebne wsparcie osobie, którą się opiekujesz, a Ty możesz na jakiś czas odciążyć się od zwykłych obowiązków. Może to być popołudnie w domu z zaufanym krewnym, opiekun świadczący płatne usługi, program dzienny, opieka nocna albo krótki pobyt w odpowiedniej placówce. Carers UK opisuje kilka rodzajów przerw od opieki; dostępne możliwości zależą od miejsca zamieszkania i sytuacji.
Dopasuj rozwiązanie do problemu. Jeśli sen regularnie przerywają Ci obowiązki, 2 godziny odpoczynku po południu mogą być mile widziane, ale niekoniecznie zaspokoją potrzebę porządnego, nieprzerwanego snu. Jeśli największym obciążeniem jest ciągła gotowość do działania, ustal z wyprzedzeniem, kto będzie podejmować zwykłe decyzje podczas przerwy i w jakich sytuacjach ma się z Tobą kontaktować.
W miarę możliwości włącz osobę otrzymującą opiekę w rozmowę. Zapytaj, co pomoże jej czuć się swobodnie, komu ufa i jaką pomoc lub aktywność woli. Krótka wizyta zapoznawcza albo próbne spotkanie mogą ułatwić wprowadzenie nowego rozwiązania wam obojgu. Jeśli plan się nie sprawdza, można go zmienić.
Poproś o coś konkretnego
Ogólną ofertę pomocy trudno przekuć w konkretne działanie, gdy już jesteś zmęczona lub zmęczony. Family Caregiver Alliance sugeruje, by prosić o wykonanie konkretnego zadania w określonym przedziale czasu. Możesz na przykład poprosić:
Mógłbyś/Mogłabyś spędzić czas z osobą, którą się opiekuję, we wtorek od 14:00 do 16:00, żebym mógł/mogła odpocząć? Mogę wcześniej pokazać Ci, jak wygląda jej zwykły plan dnia.
Możesz też poprosić kogoś, by wziął pełną odpowiedzialność za dane zadanie: Czy możesz w tym tygodniu zorganizować dostawę leków z apteki i dać mi znać, kiedy będzie potwierdzona? Ktoś mieszkający dalej może pomóc, wykonując telefony, koordynując kalendarz albo zamawiając potrzebne rzeczy. Osoba, która nie może zapewnić bezpośredniej opieki, nadal może pomóc ograniczyć związane z nią obowiązki.
Jasno określ, co dana osoba może bezpiecznie zrobić, i pozwól jej odmówić. Jeśli pierwsza osoba nie może pomóc, zapytaj kogoś innego albo zwróć się o możliwe rozwiązania do specjalisty lub lokalnej organizacji wspierającej opiekunów. Nie każdy ma chętną do pomocy rodzinę, a znalezienie zastępstwa może zająć trochę czasu. Odmowa nie oznacza, że musisz radzić sobie ze wszystkim w pojedynkę.
Przygotuj przekazanie informacji, które zmieści się na jednej stronie
Przed przerwą ustal godziny, miejsce i zadania, które mają być objęte opieką. Upewnij się, że osoba przejmująca opiekę chce i może zaspokoić związane z nią potrzeby. W przypadku płatnych usług zapytaj o kwalifikacje personelu, dostępność, transport, jeśli jest potrzebny, koszty, wolne terminy oraz o to, co się stanie, jeśli pracownik nie będzie mógł przyjść. Niektóre czynności, w tym higiena osobista, przemieszczanie podopiecznego czy pomoc w przyjmowaniu leków, mogą wymagać specjalnego przeszkolenia lub pomocy wykwalifikowanej osoby.
Krótkie przekazanie informacji może obejmować zwykły plan dnia i preferencje tej osoby, jej potrzeby komunikacyjne, kwestie jedzenia i picia, ważne kontakty oraz wskazówki, co zrobić w razie zmiany sytuacji. W przypadku leków lub specjalistycznej opieki przekaż odpowiedniej osobie aktualne pisemne instrukcje i upewnij się, że ma przeszkolenie oraz uprawnienia wymagane do pełnienia swojej roli; nie improwizuj z dawkami ani procedurami. Carers UK zaleca przekazanie najważniejszych informacji i przygotowanie planu na wypadek nagłej sytuacji.
Ustal, jak wejść do domu, do kogo dzwonić ze zwykłymi pytaniami i co uznawać za pilne. Jeśli to możliwe, za zgodą tej osoby przekaż tylko informacje potrzebne opiekunowi i zadbaj o bezpieczeństwo poufnych danych oraz ustaleń dotyczących dostępu. Jeśli osoba nie może uczestniczyć w podejmowaniu tych decyzji, zapytaj zespół opiekujący się nią, jak ją zaangażować i właściwie zadbać o zgodę.
Przygotuj plan awaryjny
Zapytaj odpowiednią osobę, czy można się z nią skontaktować, gdy zaplanowany opiekun odwoła wizytę albo gdy zachorujesz. Upewnij się, że zna najważniejsze informacje i zgodziła się przyjąć tę rolę. Zadbaj, by dane kontaktowe i instrukcje opieki były bezpiecznie dostępne dla właściwych osób.
Jeśli nie masz niezawodnej osoby na zastępstwo, powiedz o tym pracownikowi ochrony zdrowia lub pomocy społecznej albo lokalnej organizacji wspierającej opiekunów — nie zakładaj, że w nagłej sytuacji wszystko jakoś samo się ułoży. Zapytaj, jakie wsparcie można zorganizować i jak się o nie zwrócić. Usługi, czas oczekiwania i koszty są różne, więc warto to sprawdzić, zanim dojdzie do kryzysu.
Potem zadbaj o to, by wykorzystać umówiony czas dla siebie. Możesz się przespać, spotkać ze znajomą osobą, pójść na własną wizytę albo posiedzieć w cichym miejscu. Czasem trzeba załatwić sprawy, ale przerwa nie musi zmieniać się w wyścig z kolejną listą zadań. Po powrocie sprawdź, co się sprawdziło, i — jeśli możesz — wpisz następną przerwę do kalendarza.
Kiedy poszukać dodatkowego wsparcia
Skontaktuj się z lekarzem lub specjalistą zdrowia psychicznego, jeśli wyczerpanie, lęk, smutek albo problemy ze snem utrudniają codzienne życie lub martwisz się o swoje zdrowie. Nie musisz czekać, aż znajdziesz się na skraju wytrzymałości. Lekarz może Cię wysłuchać, ocenić możliwe przyczyny i omówić dostępne wsparcie; rozmowy z psychologiem lub grupą wsparcia dla opiekunów również mogą dać przestrzeń do podzielenia się tym, co przeżywasz.
Jeśli dziś nie możesz bezpiecznie zapewnić potrzebnej opieki, skontaktuj się niezwłocznie z lokalną placówką udzielającą pilnej pomocy medycznej lub społecznej i wyjaśnij, że ktoś jest od Ciebie zależny. Jeśli Tobie lub komuś innemu grozi bezpośrednie niebezpieczeństwo albo sądzisz, że możesz za chwilę skrzywdzić siebie lub inną osobę, natychmiast skontaktuj się z lokalnymi służbami ratunkowymi. Powiedz, że ktoś potrzebuje opieki, aby mogły pomóc zorganizować odpowiednią reakcję.
Ten artykuł zawiera ogólne, praktyczne informacje i nie zastępuje porady klinicznej.
Źródła i dalsza lektura
- National Institute on Aging: Taking Care of Yourself: Tips for Caregivers — Stany Zjednoczone.
- Family Caregiver Alliance: Smart Caregiving—Taking a Break — Stany Zjednoczone.
- Carers UK: Taking a break — Zjednoczone Królestwo.
- NHS: Tiredness and fatigue — Anglia.