Zacznij od osi czasu miejsc, a nie od dramatycznej strzałki na mapie. W przypadku każdej osoby zanotuj, gdzie przebywała w znanych momentach, co potwierdza tę informację i co pozostaje niewiadome. Mapa przygotowana w ten sposób może stać się wspólnym dokumentem roboczym rodziny: na tyle przejrzystym, by był użyteczny, i na tyle rzetelnym, by można go było poprawiać.
Zbuduj oś czasu, zanim narysujesz trasę
Wybierz jedną osobę lub gospodarstwo domowe i zacznij od najpewniejszych informacji, a potem stopniowo poszerzaj zakres poszukiwań. Akt urodzenia, adres podany w spisie ludności, akt małżeństwa, list z datą, szkolna fotografia czy dokument przybycia mogą wskazywać miejsce w określonym czasie. Zapisz nazwę miejsca tak, jak podano ją w źródle, a współczesną nazwę dodaj osobno, jeśli pomoże krewnym je rozpoznać.
Spisy ludności są szczególnie przydatnymi punktami odniesienia. W spisach powszechnych ludności Stanów Zjednoczonych z lat 1850–1950 wpisy dotyczące poszczególnych osób w gospodarstwach domowych mogą zawierać miejsce urodzenia, rok imigracji, adres uliczny i wykonywany zawód, choć zakres informacji różni się w zależności od roku spisu. 1 Rejestr przybycia pasażera może uzupełnić te dane o ostatnie miejsce zamieszkania, datę wjazdu, nazwę statku, miejsce urodzenia lub krewnego, do którego dana osoba zamierzała dołączyć. 2 Żaden z tych rodzajów dokumentów nie opowiada całej historii, ale razem mogą wskazać kolejne miejsce i datę do zbadania.
Nie wymuszaj spójnej opowieści o podróży, jeśli dowody wskazują tylko 2 punkty. Jeśli dana osoba pojawia się w jednym mieście w 1910 roku, a w innym w 1920 roku, zapisz, że przeprowadzka nastąpiła w którymś momencie tego przedziału. Trasa, powód i dokładny rok mogą być przypuszczeniami, a nie faktami.
Wyraźnie oznaczaj każdy rodzaj informacji
Mapa rodzinna jest bardziej wiarygodna, gdy wszyscy widzą różnicę między dokumentem źródłowym, ustną opowieścią i pytaniem bez odpowiedzi. Wszystkie te elementy są wartościowe, ale pełnią różne funkcje. Dokument może potwierdzać, że gospodarstwo domowe odnotowano pod danym adresem. Opowieść może wyjaśniać, że przeprowadzkę zapamiętano jako poszukiwanie pracy, chęć zamieszkania bliżej rodzeństwa albo powrót po śmierci bliskiej osoby. Pytanie nie pozwala grupie uznać przypuszczenia za ustalony fakt.
Do każdej proponowanej podróży użyj tej prostej Karty przeprowadzki. Jest celowo krótka, by krewny mógł ją wypełnić przez telefon, e-mail lub podczas rodzinnego spotkania.
Osoba lub gospodarstwo domowe:
Skąd — miejsce i przybliżone daty:
Dokąd — miejsce i przybliżone daty:
Dokument źródłowy: tytuł lub opis, data i miejsce znalezienia
Ustna opowieść: kto ją pamięta lub przekazał i kiedy została opowiedziana
Co możemy powiedzieć z pewnością:
Co naszym zdaniem mogło się wydarzyć:
Pytanie do tej gałęzi rodziny:
Czy można udostępnić te informacje dalszej rodzinie? tak / nie / najpierw zapytaj mnie
Staraj się zachować słowa opowiadającej osoby. „Babcia mówiła, że wyjechali na zachód po zamknięciu młyna” jest dokładniejsze niż „Przeprowadzili się, bo zamknięto młyn”, chyba że potwierdza to dokument. Jeśli istnieją 2 różne wersje, zachowaj obie wraz ze wskazaniem źródeł, zamiast wybierać tę, która brzmi najprościej.
Zaznaczaj miejsca na mapie z umiarem
Gdy masz już kilka punktów z datami, nanieś je na mapę w odpowiedniej kolejności. Sprawdzi się mapa drukowana, pusta mapa konturowa albo wspólnie przygotowany szkic. Używaj linii ciągłej tylko w przypadku przemieszczenia potwierdzonego datowanym dokumentem lub relacją z pierwszej ręki, która wskazuje wyraźny przedział czasu. Tam, gdzie trasa jest wywnioskowana, użyj linii przerywanej, znaku zapytania albo nie łącz punktów. W notatkach umieść oznaczenie źródła obok miejsca, nawet jeśli sama mapa ma pozostać czytelna i nieskomplikowana.
Zwracaj uwagę na powtarzające się wzorce, ale nie traktuj ich jak dowodów. Kilkoro kuzynów przeprowadzających się do tej samej dzielnicy może wskazywać na sieć krewniaczą, możliwości pracy lub społeczność posługującą się znanym językiem. Może to być również zbieg okoliczności. Niech taki wzorzec prowadzi do pytania: „Kto już tam był?”. Następnie poproś gałąź rodziny mającą korzenie w tym miejscu o poszukanie listu, notesu adresowego, fotografii, wycinka z gazety albo lokalnego wspomnienia.
Mapy mogą też pomóc skorygować mylące rodzinne określenie. „Ze starego kraju” może ukrywać kilka przeprowadzek między wsiami, regionami lub przez granice. Adres może oznaczać tymczasowy przystanek, a nie ostateczny cel. Zaznaczenie dat przy miejscach pomaga rodzinie odróżnić dom z dzieciństwa, port, z którego ktoś wypłynął, i późniejszy dom, w którym się osiedlił.
Poproś poszczególne gałęzie rodziny o niewielką, konkretną pomoc
Ogólna prośba o „wszystko, co wiecie o naszych przodkach” może wydawać się zbyt obszerna. Zamiast tego wskaż każdej gałęzi rodziny jedną możliwą do zbadania lukę. Jeden z kuzynów może sprawdzić, czy dziadkowie zachowali korespondencję. Ktoś inny może rozpoznać miejscowość na fotografii bez podpisu. Krewny, który nie lubi prowadzić poszukiwań, może po prostu powiedzieć, które historie wolałby zachować w prywatności, albo całkowicie zrezygnować z udziału. To również wartościowy wkład.
Możesz dostosować taką wiadomość:
Tworzymy staranną oś czasu pokazującą, jak nasza rodzina przemieszczała się między różnymi miejscami. Twoja gałąź rodziny może wiedzieć coś o okresie, gdy rodzina była związana z [miejsce] około [lata]. Jeśli czujesz się z tym dobrze, czy możesz podzielić się 1 dokumentem, zdjęciem, listem, opowieścią lub pytaniem? Daj nam znać, czy możemy przekazać te informacje dalszej rodzinie. Nie musisz brać udziału — możesz bez problemu odmówić.
Zachęć do odpowiedzi w preferowanej formie. Pięciominutowa rozmowa telefoniczna, wiadomość głosowa albo zdjęcie awersu i rewersu starej pocztówki mogą być bardziej realistyczne niż pisemna relacja. Za poprawki dziękuj równie serdecznie jak za nowe materiały.
Niech listy i opowieści dodają szczegółów, ale nie udają pewności
Listy mogą unaocznić przemieszczenia w sposób niedostępny formalnym dokumentom. Adres zwrotny, stempel pocztowy, wzmianka o wynajmującym, opis pogody czy prośba, by ktoś odwiedził, mogą pomóc zawęzić oś czasu. Zapisz datę, autora, adresata i właściciela fizycznego przedmiotu. Jeśli zachowało się jedynie rodzinne wspomnienie o liście, oznacz je jako opowieść, zamiast traktować je jak sam list.
Wytyczne dotyczące historii mówionej również podkreślają, że osoby udzielające wywiadu powinny znać jego cel, możliwe sposoby wykorzystania materiału i zasady dostępu, a także mieć możliwość odmowy rozmowy na określone tematy lub ograniczenia dostępu. Uznają też relacje ustne za subiektywne i zalecają, w miarę możliwości, sprawdzanie twierdzeń dotyczących faktów. 3 W przypadku projektu rodzinnego jasno wyjaśnij, kto może usłyszeć daną opowieść, nie nagrywaj jej ani nie rozpowszechniaj bez zgody i wróć do tych ustaleń, jeśli zmieni się planowany krąg odbiorców. Szacunek dla żyjących osób jest ważniejszy niż wypełnienie pustego miejsca na mapie.
Zostaw widoczne kolejne pytanie
Po każdej rozmowie ustal jeden następny krok: porównanie 2 dat, ustalenie dawnej nazwy miejscowości, prośba o zgodę na obejrzenie listu albo sprawdzenie, czy 2 gospodarstwa domowe mieszkały blisko siebie. Dopisz pytanie do odpowiedniej Karty przeprowadzki, a nazwisko osoby przekazującej informacje umieść tam tylko za jej zgodą. Dzięki temu mapa nie stanie się dopracowaną, lecz ostateczną odpowiedzią. Pozostanie rodzinnym zapisem tego, co wiadomo, co jest zapamiętane i co kolejne pokolenie może odkryć.
Jeśli Twoja rodzina szuka opcjonalnego miejsca, w którym można rozwijać projekt drzewa genealogicznego, zobacz Drzewo genealogiczne MemContinuity.
