Najpierw wybierz odbiorców, dopiero potem szczegóły. Drzewo genealogiczne może zawierać różne rodzaje wiedzy, ale nie każdy element musi trafiać do tych samych osób. Jasne zasady udostępniania pozwalają bliskim wnosić swój wkład z rozwagą i odmówić, jeśli tego chcą.
Zacznij od 3 zakresów udostępniania
Potraktuj drzewo jako wspólny projekt rodzinny z 3 zakresami: prywatne notatki robocze, wspomnienia tylko dla rodziny oraz publiczne opowieści o dziedzictwie. To możliwości, a nie stałe etykiety. Notatka może pozostać prywatna, stać się tematem rodzinnej rozmowy albo trafić do publicznej opowieści — ale tylko wtedy, gdy osoby, których dotyczy, czują się z tym dobrze.
Prywatne notatki robocze to miejsce pracy badawczej: trop do sprawdzenia, niepewne pokrewieństwo, zdjęcie wymagające identyfikacji, przypis bibliograficzny albo przypomnienie, by zapytać o datę. Zapisuj tu także pytania bez odpowiedzi. Dobre pytanie nie powinno stawać się faktem tylko dlatego, że zostało zapisane.
Wspomnienia tylko dla rodziny to historie ważne dla bliskich, ale niegotowe na szersze grono odbiorców: trudna przeprowadzka, przezwisko, prywatny list albo niedawne zdjęcie. Udostępniaj je wyłącznie uzgodnionej grupie. W przypadku osoby żyjącej zastanów się, zanim dodasz jej pełne imię i nazwisko, dokładną datę, lokalizację lub zdjęcie, na którym można ją rozpoznać.
Publiczne opowieści o dziedzictwie to historie, którymi możesz się podzielić z szerszą społecznością. Zawód przodka, stare zdjęcie lub rodzinna tradycja mogą stać się wartościową publiczną opowieścią. Udostępniaj to, co wnosi dana historia, a nie każdy osobisty szczegół.
Nie chodzi o ukrywanie przeszłości. Chodzi o dopasowanie szczegółów do odbiorców i pozostawienie każdemu współtwórcy decyzji, z czym czuje się dobrze.
Wyraźnie odróżniaj 3 rodzaje informacji
Łatwiej rozwijać rzetelne drzewo, gdy nie miesza się w nim dowodów, wspomnień i przypuszczeń. Oznaczaj rodzaj informacji krótką etykietą w swoich notatkach albo po prostu określ go w zdaniu.
Dokument źródłowy to coś, na co możesz wskazać: zaświadczenie, wpis w rejestrze, artykuł prasowy, zdjęcie, list lub inne źródło. Zapisz, skąd pochodzi i co faktycznie zawiera. Stowarzyszenie Zawodowych Genealogów (Association of Professional Genealogists) zwraca się do swoich członków o jasne przedstawianie wyników pracy przy użyciu wiarygodnych źródeł z pełnymi przypisami — to również dobra zasada dla rodziny. 1
Relacja ustna to czyjaś opowieść, zapamiętana i przekazana własnymi słowami. Może być barwna i cenna, nie stanowiąc przy tym dowodu na każdy szczegół. Zapisz, kto ją opowiedział, kiedy została przekazana i czy narrator zgadza się na jej dalsze udostępnianie. Jeśli wspomnienia się różnią, zachowaj obie wersje i opisz je z szacunkiem, zamiast rozstrzygać, która jest prawdziwa.
Pytanie bez odpowiedzi to wskazówka do dalszej pracy. Oznacz je wprost: „Do sprawdzenia”, „Wspomnienie rodzinne” lub „Jeszcze niepotwierdzone”. Dzięki temu kuzyn lub kuzynka mogą pomóc, a przypuszczenie nie zmienia się w trwałe rodzinne twierdzenie.
Pytaj najpierw, zwłaszcza gdy chodzi o osoby żyjące
Uprzejma prośba jest lepsza niż domysł. Zanim udostępnisz informacje o osobie żyjącej lub jej słowa poza niewielkim, uzgodnionym gronem, wyjaśnij, co chcesz udostępnić, kto będzie mógł to zobaczyć i czy dana osoba będzie mogła najpierw to przejrzeć. Zasady etyczne APG zobowiązują do ochrony informacji o osobach żyjących oraz uzyskania świadomej zgody przed ich wykorzystaniem lub publicznym udostępnieniem. 1
Ta sama uprzejmość ma znaczenie, gdy ktoś opowiada historię dotyczącą innego krewnego. Jedna osoba może się cieszyć z zabawnej anegdoty z dzieciństwa, a druga uznać, że powinna pozostać przy rodzinnym stole, a nie trafiać do rodzinnych zapisów. Jeśli historia dotyczy kilku żyjących osób, zapytaj te, których dotyczy najbardziej bezpośrednio. „Nie teraz” zasługuje na taki sam szacunek jak „tak”. Można zrezygnować z udziału i nie trzeba uzasadniać tej decyzji.
Wskazówki dotyczące historii mówionej stanowią dobry wzór: przed rozpoczęciem nagrania wyjaśnij cel wywiadu, sposób jego rejestrowania, ewentualną możliwość wglądu w materiał, zasady dostępu i możliwe sposoby wykorzystania. Uznają one również prawo narratora do odmowy rozmowy na określone tematy lub ograniczenia dostępu do nagrania. 2 Rodzinna rozmowa może być mniej formalna niż wywiad, ale warto zachować tę samą zasadę.
Rodzinny arkusz udostępniania na 5 minut
Skorzystaj z niego przed wysłaniem zdjęcia, dodaniem wspomnienia lub zaproszeniem kogoś do współtworzenia. Możesz wypełnić go na papierze, w notatce w telefonie albo podczas rodzinnego spotkania.
- Co to jest? Wpisz jedną z kategorii: dokument źródłowy, relacja ustna, pytanie bez odpowiedzi, zdjęcie lub pamiątka.
- Kto występuje w materiale? Wymień osoby, które zostały wskazane z imienia i nazwiska, są na zdjęciu lub zostały bezpośrednio opisane. Zakreśl osoby żyjące.
- Który zakres pasuje obecnie? Wybierz: prywatne notatki robocze, wspomnienia tylko dla rodziny lub publiczną opowieść o dziedzictwie.
- Co trzeba sprawdzić? Zapisz źródło, datę, pisownię nazwiska, zgodę albo brakującą perspektywę.
- Jaki będzie następny krok z poszanowaniem innych? Na przykład: „Zapytaj Rosę, czy zgadza się udostępnić to zdjęcie kuzynom” albo „Zachowaj tę notatkę jako prywatną, dopóki adres nie zostanie zweryfikowany”.
Możesz delikatnie zaprosić do rozmowy taką wiadomością:
Zbieram kilka rodzinnych wspomnień i bardzo cenię Twoją opinię. Mam historię lub zdjęcie, na którym jesteś. Czy zgodzisz się, żebym zachował(a) je w naszych materiałach przeznaczonych tylko dla rodziny, udostępnił(a) szerzej, czy wolisz, żebym w ogóle go nie dodawał(a)? Możesz zmienić treść, dodać własną wersję albo zrezygnować.
Zapisz odpowiedź obok materiału, podając datę. Ten drobny nawyk pomoże kolejnej osobie zaangażowanej w projekt zrozumieć, co zostało uzgodnione, zamiast zgadywać.
Traktuj decyzję o dostępie jako coś, do czego można wrócić
Decyzja o udostępnianiu podjęta w tym roku może nie odpowiadać rodzinie w przyszłym. Od czasu do czasu przeglądaj prywatne materiały i te przeznaczone tylko dla rodziny, zwłaszcza zanim wyślesz je nowej grupie lub wykorzystasz publicznie. Zastanów się, czy zmieniło się grono odbiorców, czy informacje zostały sprawdzone i czy osoby, których dotyczą, nadal wyrażają zgodę.
Archiwa stosują podobne rozróżnienia. Stowarzyszenie Archiwistów Amerykańskich (Society of American Archivists) zaleca osobom rozważającym przekazanie materiałów omówienie z archiwum poufnych dokumentów i ewentualnych ograniczeń dostępu; zwraca też uwagę, że zasady dostępu i postępowania z materiałami mogą z czasem ulec zmianie. 3 W domu praktyczna wskazówka jest prosta: zapisz swoje obecne ustalenia, nie składaj obietnic, nad którymi nie masz kontroli, i pozostaw przestrzeń do dalszej rozmowy.
Pomyśl o przyszłej osobie, która będzie kontynuować projekt
Celem nie jest stworzenie idealnie dopracowanego drzewa. Chodzi o rzetelny, otwarty na innych roboczy zapis. Kuzyn lub kuzynka powinni móc dostrzec, co zostało udokumentowane, co zapamiętano, co wciąż pozostaje nieznane i dlaczego część materiałów nie jest udostępniana szerzej.
Gdy rodziny starannie wybierają odbiorców, chronią relacje, a jednocześnie zachowują te fragmenty przeszłości, które bliscy chcą przekazać dalej. Krótka, dobrze udokumentowana publiczna opowieść może wiele znaczyć. Podobnie prywatna notatka, która pozwala zachować pytanie, dopóki właściwa osoba nie będzie gotowa na nie odpowiedzieć.
Gdy będziesz gotowy(-a), możesz też zapoznać się z projektem drzewa genealogicznego na stronie Drzewo genealogiczne MemContinuity.
